Polski transport w NiemczechDotyczy:

  • problemu zatrzymań przez inspektorów BAG ciągników zasilanych gazem ziemnym (innym niż LPG) wraz z naczepami z powodu rzekomego braku prawa do zwolnienia z opłat drogowych;
  • stanowiska BAG pt. “Erdgasantrieb: Voraussetzungen der Mautbefreiung beachten” [1].

I. Stan faktyczny

Od początku sierpnia 2019 r. w stosunku do polskich firm z branży transportowej i spedycyjnej podejmowane są, przez inspektorów z Federalnego Urzędu ds. Transportu Towarowego w Niemczech, pozbawione podstaw prawnych, sprzeczne lub wzajemnie wykluczające się czynności. W stosunku do ciągników wraz z naczepami, których właściciele lub użytkownicy, korzystając z prawa do zwolnienia z tych opłat z uwagi na zasilanie pojazdu gazem ziemnym (innym niż LPG) nie uiszczają opłat drogowych, wszczynane są działania i procedury organów niemieckich mające znamiona retorsji. Obserwacje i sygnały nadesłane do ZPP Wielkopolska korespondują i wskazują stanowisko opublikowane przez Federalny Urząd ds. Transportu Towarowego (dalej: „BAG”) na stronie internetowej jak w przypisie.

Przed sierpniem 2019 r. nie było, ani w zasadzie nadal nie ma jednoznacznych wytycznych – ujętych w przepisach powszechnie obowiązującego prawa – na temat tego, czy prawo do skorzystania ze wspomnianego zwolnienia nie przysługuje w odniesieniu do tych zmodernizowanych ciągników, których właściciele zamontowali zbiorniki umożliwiające napędzanie gazem ziemnym (innym niż LPG). Obowiązujący w tym zakresie stan prawny – scharakteryzowany poniżej – nie przewiduje żadnych dodatkowych wymogów, ani nie konkretyzuje jakiej wielkości ma być zbiornik na paliwo gaz ziemny, jaka ma być dawka tego paliwa, czy też udział zbiorników na gaz ziemny w stosunku do zbiorników na inne paliwa.

Tymczasem inspektorzy Federalnego Urzędu ds. Transportu Drogowego:

a. dopatrują się wykroczenia w sytuacji braku uiszczenia opłaty za korzystanie z dróg federalnych przez pojazdy ciężarowe, które w dowodzie rejestracyjnym w rubryce P.3 mają umieszczoną wzmiankę o tym, że napęd silnikowy jest dwupaliwowy (częściowo diesel, a częściowo gaz);
b. twierdzą, że udział zasilania silnika paliwem gazowym w stosunku do diesla, musi odpowiadać określonej wartości procentowej.

Do dziś BAG nie wskazał, w oparciu o jakie przepisy prawne twierdzi, że udział zasilania silnikiem paliwem gazowym – aby możliwe było skorzystanie z ulgi – musi być na uznawanym za właściwy przez BAG, poziomie. Wszak co oczywiste, jakikolwiek wymóg – obowiązek stawiany przez BAG czy dowolnie inne organy państwa, powinien mieć oparcie w przepisach prawa, a nie w uznaniowych decyzjach, czy niepopartych jakimkolwiek orzecznictwem, czy poglądami doktrynalnej interpretacji urzędu.

Od sierpnia 2019 r. zagraniczni przedsiębiorcy trudniący się transportem i spedycją borykają się z działaniami nakierowanymi na utrudnienie prowadzenia działalności spedycyjnej przez BAG. Inspektorzy BAG zatrzymują bowiem kierowców korzystających ze zwolnienia, przeprowadzają kontrole z tego powodu trwającą nierzadko po kilka, a rekordowo kilkanaście lub kilkadziesiąt godzin, po czym w przypadku oporu firmy transportowej przyjęcia mandatu, nie podejmują żadnych czynności, nie sporządzają protokołów, lecz pozwalają kontynuować jazdę. Nieobce są przypadki rekwirowania pojazdów, dokumentów, a następnie zwracania tych rzeczy, umożliwiających kontynuowania działalności w sytuacji, gdy przedsiębiorca – firma spedycyjna, podejmuje interwencje, przedstawia argumenty prawne i stanowczo oznajmia, że mandatu nie przyjmie.

Aktualne działania podejmowane przez BAG noszą znamiona czynności podejmowanych po to, aby wymusić na Przedsiębiorcach określone zachowanie: rezygnacji ze zwolnienia ustawowego lub wdania się w kosztowny i czasochłonny spór z organem przed sądem niemieckim. Warto wskazać, że z dochodzących sygnałów od innych przedstawicieli branży transportowych wynika, że:

  • kontrolerzy z BAG czasami zatrzymują pojazdy do kontroli w zakresie zasadności prawa do zwolnienia z opłat drogowych, po czym – po kilku godzinach, a czasami nawet kilkudziesięciu godzinach – wycofują się z zamiaru karania przedsiębiorcy, nie dopatrując się jednak czynu zabronionego;
  • kontrolerzy z BAG w innych rejonach Niemiec ograniczają się jedynie do kontroli dowodu rejestracyjnego, a dostrzegając prawidłową adnotację o dwupaliwowym zasilaniu w rubryce P3, odstępują od dalszych czynności kontrolnych;
  • w niektórych przypadkach – mimo posiadania prawidłowych dokumentów, homologacji i potwierdzeń – kontrolerzy z BAG podnoszą zarzut, iżby konieczne było przeprowadzenie badania technicznego pojazdu na terenie Niemiec pod kątem weryfikacji tego, czy informacje umieszczone w dowodzie rejestracyjnym odnośnie dwupaliwowego zasilania, są prawdziwe;
  • Tym samym można stwierdzić, że działania, o jakich mowa w powyżej godzą w interesy przedsiębiorców z branży transportowej i spedycyjnej i może to w konsekwencji spowodować odpowiedzialność cywilnoprawną Federalnego Urzędu ds. Transportu Drogowego za naruszenie prawa przy wykonywaniu władztwa publicznego.

II. Stan prawny

Kwestię zwolnienia z opłat drogowych na terenie Niemiec reguluje ustawa o pobieraniu opłat za korzystanie z dróg federalnych. Zgodnie z § 1 ust. 1 i 2 ustawy o pobieraniu opłat za korzystanie z dróg federalnych niektóre pojazdy i zestawy pojazdów nie podlegają opłatom drogowym. Należą do nich następujące pojazdy zwolnione z opłat drogowych pojazdy napędzane gazem ziemnym (CNG lub LNG), w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. (bez LPG) (stanowi tak § 1 ust. 2 pkt 8 ustawy).

W myśl § 1 ust. 2 pkt 8 przywołanej ustawy: Die Maut nach Absatz 1 ist nicht zu entrichten bei Verwendung der folgenden Fahrzeuge mit Erdgas betriebene Fahrzeuge im Zeitraum vom 1. Januar 2019 bis zum 31. Dezember 2020. Ab dem 1. Januar 2021 sind für mit Erdgas betriebene Fahrzeuge die Mautteilsätze für die Infrastrukturkosten nach § 3 Absatz 1 Nummer 1 und die verursachten Lärmbelastungskosten nach § 3 Absatz 1 Nummer 3 zu entrichten. Natomiast według stanowiska BAG „Nachweis des Antriebs Erdgas: CNG (Compressed Natural Gas) oder LNG (Liquefied Natural Gas), auch bivalenter Antrieb möglich. Nicht jedoch der Antrieb mit LPG (Liquefied Petroleum Gas – Flüssiggas).
W żadnym miejscu ustawy, ani wcześniejszych stanowiskach BAG nie pojawia się informacja, że warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest np. wielkość zbiornika na gaz. Zwracamy uwagę, że podejmowane działania mogą nosić znamiona nadużycia prawa. Nie istnieje przepis w przywołanej ustawie niemieckiej, który dookreślałby to, jakie dokładnie parametry ma spełniać pojazd, aby możliwe było skorzystanie ze zwolnienia z opłaty drogowej. W szczególności nie jest tak, że poza odpowiednimi wzmiankami w dowodzie rejestracyjnym (w przypadku pojazdu zmodernizowanego), muszą być spełnione jakiekolwiek inne przesłanki.

Z powszechnie dostępnych informacji – publikowanych także w przeszłości przez Federalny Urząd ds. Transportu Drogowego – wynika, że „Nachweis des Antriebs Erdgas: CNG (Compressed Natural Gas) oder LNG (Liquefied Natural Gas), auch bivalenter Antrieb möglich. Nicht jedoch der Antrieb mit LPG (Liquefied Petroleum Gas – Flüssiggas)”, a co oznacza, że przepisy zezwalają na to, aby silnik był napędzany dwoma rodzajami paliw. Przywołana informacja znajduje się w przypisie numer 69 niemieckojęzycznych wskazówek dotyczących zasad wypełniania wniosków . Godzi się podnieść, że w żadnym miejscu przywołanej ustawy nie pojawia się wymóg, aby zasilanie gazem – w przypadku pojazdów zmodernizowanych poprzez montaż zbiorników na gaz – było na określonym poziomie. Ustawodawca niemiecki nie przewidział takich obostrzeń, gdyż logicznie założył, że korzystanie może i musi być mieszane: zwłaszcza w przypadku takiej działalności, jaką wykonują pojazdy ciężarowe (transport międzynarodowy), które pokonują dystanse przez różne państwa w Europie. Użytkownik takiego pojazdu ma przecież prawo zachować sobie możliwość korzystania z pojazdu także na tych obszarach, gdzie bardziej zasadne będzie zasilanie pojazdu dieslem, zaś na terenach, na których jest to opłacalne i wynikają z tego określone przywileje (jak np. terytorium Niemiec), poprzez zasilanie gazem. Z tego natomiast powodu przepisy nie wskazują na to, jaki ma być minimalny pułap (udział) zasilania silnika pojazdu określonym rodzajem paliwa, a tym samym jaka ma być ilość zbiorników na paliwo gazowe.

Godzi się przypomnieć, że prawo niemieckie opiera się na zasadach wywodzonych z prawa rzymskiego jak i na współczesnych standardach prawa karnego (w tym wykroczeniowego), a zgodnie z którymi nie ma występku (nie można karać) bez wyraźnego przyzwolenia na takie działanie. W sytuacji, gdy niemiecka ustawa o opłatach za korzystanie z dróg federalnych przewiduje określoną kategorię pojazdów zwolnionych z opłat drogowych, to nie istnieje możliwość obejmowania jakimikolwiek sankcjami użytkownika dróg, który z tych ulg skorzystał.

III. Podsumowanie

Wskazać należy, że w pojazdach ciężarowych przedsiębiorcy mają zamontowane zbiorniki umożliwiające dawkowanie odpowiedniej ilości paliwa gazowego. Nadto przedsiębiorcy mają uzyskaną homologację, a w dowodach rejestracyjnych pojazdów jest odnotowane to, że pojazd jest zasilany na dwa rodzaje paliw. Ponadto – nawet w przypadku pojazdu, w którym udział paliwa gazowego byłby mniejszy niż jakakolwiek wartość uznaniowa zakładana przez BAG, nieprzewidziana w przepisach prawa – nie można zapominać o tym, że Przedsiębiorca użytkujący takie pojazdy ma prawo w świetle wywodzonej z prawa europejskiego zasady swobody wykonywania działalności gospodarczej, zachować sobie większy udział zasilania olejem napędowym, skoro pojazdy ciężarowe poruszają się po całej Europie (w tym po terenach, gdzie liczba odpowiednich stacji benzynowych jest mniejsza, czy zasilanie gazem jest nieopłacalne). Tym samym absurdalne wydaje się być założenie, że pojazdy ciężarowe, aby mogły skorzystać z ulgi w zakresie opłat drogowych, powinny mieć określoną liczbę/wielkość zbiorników na paliwo gazowe w stosunku do innych zbiorników. Jeszcze raz podkreślamy, że będącej przedmiotem niniejszego pisma niemieckiej ustawie, ani w jej przepisach wykonawczych, nie znajduje się wymóg, aby podstawą zwolnienia było to, że pojazd ma – przykładowo – w przeważającej mierze być zasilany na gaz, czy też mieć większą ilość zbiorników na to paliwo, aniżeli na olej napędowy.

Nadmienić należy, że inspektorzy z BAG pomijają, że pojazd mając zainstalowany zbiornik na gaz ziemny (inny niż LPG) pozwalający na pokonanie – przykładowo – dystansu 100-200 km, może pokonać zakładaną trasę, po autostradzie niemieckiej, w całości z użyciem tego rodzaju paliwa. Godzi się raz jeszcze podkreślić, że o tym na jakie paliwo zasilany jest pojazd decyduje stan faktyczny, który swoje odzwierciedlenie ma w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Jeżeli w dowodzie rejestracyjnym pojazdu znajduje się informacja o tym, że pojazd ma zasilanie dwupaliwowe, to możliwości nakładania jakichkolwiek sankcji przez BAG się kończą.

Wyjaśnić należy, że przedsiębiorcy z branży transportowej działając w zaufania do prawa niemieckiego i możliwości, jakie daje scharakteryzowana na wstępie ustawa, zainwestowali ogromne środki w to, aby zmodernizować swoje pojazdy pod kątem: zrealizowania celów ustawy (ekologia i dbałość o środowisko) i możliwości skorzystania z wynikającego z tegoż zwolnienia z opłat drogowych.

Aktualna postawa i działania podejmowane przez BAG sprawiają wrażenie z kolei – wobec braku możliwości odnalezienia argumentów prawnych, czy jurydycznych – nagonki i nadużycia władzy po to, aby zniechęcić przedsiębiorców do korzystania z przysługującego im zwolnienia. Nieznane są przesłanki i intencja, jak przyświeca kontrolerom z niektórych oddziałów BAG w Niemczech.

Związek Przedsiębiorców i Pracodawców Wielkopolska prosi o zgłaszanie uwag do opublikowanego materiału i komentarzy do opisanego stanu prawnego. Dalsze czynności uzależnione są od społecznej recepcji problemu.


[1]https://www.bag.bund.de/SharedDocs/Kurzmeldungen/DE/2019/Mautbefreiung_Gasantrieb.html?nn=12502&fbclid=IwAR1W6PxvZuz74gh0xbYuIaefYFR6xBYChOVL5MHOAXSTk2wUGkmsceAb-5A

[2] https://www.toll-collect.de/static/media/tc/formulare_tc/nicht_mautpflichtige_fahrzeuge/registrierung/nimafz_reg_d.pdf

[3] https://www.toll-collect.de/static/media/tc/formulare_tc/nicht_mautpflichtige_fahrzeuge/registrierung/nimafz_reg_d.pdf